ã bao gi bn t hi, ti sao gia êm khuya, khi quán cà phê góc ph ã óng ca và xe buýt ngng chy, vn có nhng con ngi Hà Ni hay TP.HCM lt in thoi vi ánh mt lo âu? H không tìm kim mt b phim gii trí, cng chng check tin nhn ngi yêu. H ang tìm vay tiêu dùng online. Cái cách mà công ngh len li vào tng khe h tài chính cá nhân Vit Nam nhng nm gn ây nhanh n mc ôi khi chính nhng ngi trong cuc cng cha kp nhn ra mình ang bc vào mt trò chi nguy him nhng y cám d.
Chuyn bt u không phi t nhng giám c tài chính mc vest bóng loáng, mà t Lan, mt sinh viên nm cui qun Cu Giy. Lan cn 3 triu ng óng hc phí tr hn, nu không s b cm thi. Ngân hàng? Th tc rm rà, cn s h khu, cn chng minh thu nhp – nhng th mà mt sinh viên làm thêm part-time khó lòng áp ng ngay lp tc. Trong khi ó, ch vài cú chm trên ng dng, tin v tài khon trong 15 phút. Nhanh quá! Nhanh n mc Lan cha kp suy ngh k v lãi sut thc t n sau con s "0 ng lãi sut trong 7 ngày" kia. Và Lan không n c.
Hành vi ca ngi vay thi nay l lm. Nó không còn là s tính toán k lng nh cha ông ta tng dy "tích tiu thành i". Nó là phn x. Khi chic xe máy gia ng bt ng hng, khi hóa n tin in tng t bin gia tháng, hay n gin là mun có mt chic in thoi mi bng bn bng bè, cái nhu cu "có tin ngay lp tc" tri dy mnh m hn lý trí. Các ng dng vay vn hiu rõ tâm lý này hn c ngi thân trong gia ình. Chúng ánh vào s tin li, s riêng t và c bit là tc .
Nhng liu mi th có màu hng nh qung cáo? Chc chn là không. ng sau nhng giao din ng dng bt mt, nhng li mi gi ngt ngào là mt ma trn lãi sut mà không phi ai cng bình tnh gii mã. Có nhng khon vay thot nhìn thì r, nhng nu tr hn dù ch mt ngày, phí pht có th tng lên chóng mt. Câu chuyn ca Hùng, mt nhân viên giao hàng (shipper) Bình Thnh, là mt ví d in hình. Hùng vay mt khon nh sa xe, tng chng ch tr gc và lãi ít i. Nhng vì mt chuyn ma bão làm tr lch tr n, khon phí pht cng dn khin s tin phi tr tng gp ôi ch sau hai tun. Hùng ri vào vòng xoáy "vay ch này p ch kia", mt kch bn quen thuc n au lòng trong th trng tín dng en trá hình di v bc công ngh.
Thc t cho thy, ranh gii gia mt gii pháp tài chính khn cp và mt cái by n nn mong manh hn chúng ta tng. Ngi vay thng b cun vào cm giác an toàn gi to vì ngh rng "mình s tr c vào k lng ti". Nhng cuc i âu luôn i theo k hoch. m au, tht nghip, hay n gin là mt ba ticUnexpected ca bn bè cng có th làm o ln dòng tin cá nhân. Khi ó, nhng cuc gi òi n, dù c ngy trang tinh vi th nào, cng s l nguyên hình áng s ca nó.
Di ây là bng so sánh nhanh gia suy ngh ban u ca ngi vay và thc t h thng gp phi, mt bc tranh không my ti sáng nhng rt tht:
| Suy ngh ban u ca ngi vay | Thc t ph phàng thng gp |
|---|---|
| "Vay 2 triu, tr 2 triu 200k là xong" | Lãi sut ct c, phí dch v n, tng tr có th lên ti 3-4 triu nu tr hn. |
| "ng dng uy tín, có trên CH Play thì không sao" | Nhiu app la o vn tn ti tm thi, ánh cp d liu cá nhân và danh b liên lc. |
| "Ch vay ln này duy nht thôi" | Tâm lý "d vay" khin ngi dùng quay li ln 2, ln 3, hình thành thói quen tiêu xài vt kh nng. |
| "Tr 1-2 ngày không sao, ai ch có lúc quên" | Phí pht tính theo ngày cc cao, kèm theo áp lc òi n khng b tinh thn ngi thân, bn bè. |
Có mt iu nghch lý là, càng công ngh phát trin, con ngi dng nh càng d tn thng trc nhng con s. Trc ây, vay tin, bn phi i din vi mt cán b tín dng, phi gii trình, phi ngi ngùng. S ngi ngùng ó ôi khi là mt "cái phanh" giúp ngi ta dng li và suy ngh xem mình có thc s cn khon tin ó không. Còn bây gi? Không ai phán xét bn c. Con robot duyt vay lnh lùng chp thun trong vài giây. S vô cm ca công ngh vô tình khuyn khích nhng quyt nh thiu cân nhc.
Không phi ai cng ri vào bi kch. Vn có nhng ngi s dng vay tiêu dùng online nh mt công c m tài chính thông minh. H là nhng ngi có k lut, hiu rõ dòng tin và ch dùng nó cho nhng vic thc s cp thit, sau ó tt toán ngay khi có lng. Nhng nhóm này dng nh ang thiu s dn. Phn ông là nhng ngi tr, thiu kinh nghim qun lý tài chính, b cun vào vòng xoáy tiêu dùng và s tin li cht ngi.
Các chuyên gia tài chính thng khuyên nh, nhng li khuyên y dng nh khó lt tai gia mt rng qung cáo mi gi. H nói v lãi sut APR, v im tín dng CIC, nhng ngi vay trung bình ch quan tâm: "Tin v tài khon lúc nào?". Khong cách gia kin thc tài chính và nhu cu thc t là mt vc sâu mà không phi ng dng giáo dc nào cng lp y c.
Và ri, câu chuyn không ch dng li tin bc. Nó nh hng n sc khe tinh thn. Nhng tin nhn e da, nhng cuc gi làm phin vào gi ngh tra, s xu h khi b bêu riu trên mng xã hi... tt c to nên mt áp lc vô hình è nng lên vai ngi vay. Có nhng bn tr ã phi ngh hc, ngh vic vì không chu ni áp lc t nhng khon n online bé xíu ban u. Ngh mà thy chnh lòng.
Danh sách nhng lý dokhin ngi ta tìm n các app vay tin nhanh chóng dài hn chúng ta tng, và nó phn ánh mt bc tranh kinh t xã hi phc tp:
Th hi, nu h thng an sinh xã hi tt hn, nu quy trình vay vn ngân hàng truyn thng linh hot hn cho ngi thu nhp thp, liu cn st vay online này có h nhit? Khó mà tr li dt khoát c. Công ngh là con dao hai li, nó mang li c hi tip cn vn cho nhng ngi b ngân hàng b quên, nhng cng m toang cánh ca cho nhng k trc li lòng tham và s thiu hiu bit.
Có l, vn không nm bn thân các ng dng vay tiêu dùng online, mà nm cách chúng ta i din vi chúng. S tnh táo là th xa x nht trong thi i s. Trc khi chm vào nút "Vay ngay", có l mi ngi nên t t cho mình mt câu hi: "Mình có thc s sn sàng cho nhng h qu phía sau cú chm ó không?". ng s tin li ca công ngh ánh cp tng lai tài chính ca chính mình. Bi vì, tin có th vay d dàng, nhng nim tin và s bình yên trong tâm hn thì không có app nào cho vay c c.
Cuc sng vn d ã nhiu bt trc, ng t mình gieo thêm rc ri bng nhng khon n không kim soát. Hãy nh rng, ng sau mi giao dch thành công rc r trên màn hình in thoi là mt cam kt tr n bng m hôi, nc mt và ôi khi là c nc mt ca nhng ngi thân xung quanh. Suy ngh k trc khi chm, ó có l là bài hc t giá nht mà không trng lp nào dy, ch có i mi dy thôi.
